W dniu 10 lipca 1999 r., w 66. roku życia, zmarł dr István Túri, najbardziej znany mistrz i nauczyciel ogrodnictwa warzywniczego pod osłonami.
Urodził się 7 grudnia 1933 r. w Ceglédzie. Szkołę podstawową i średnią ukończył również w Ceglédzie, w 1952 r. zdał maturę w Gimnazjum im. Lajosa Kossutha. Dyplom uzyskał w 1957 r. w Wyższej Szkole Ogrodniczej i Winiarskiej. Od 1958 r. pracował w Wyższej Szkole Ogrodniczej i Winiarskiej, a następnie na Uniwersytecie Ogrodniczym, przechodząc obowiązkowe szczeble kariery naukowej – od stażysty naukowego aż po stanowisko docenta. Z własnej woli, w wieku 60 lat, w 1993 r. poprosił o przejście na emeryturę.
Od momentu powstania (1990) pełnił funkcję dyrektora ds. badań w spółce PRODUKT Kutató, Fejlesztő, Termelő Kft., aż do śmierci był duchowym kierownikiem hodowli nowych odmian papryki oraz produkcji nasion wyhodowanych mieszańców.
Swoją działalność naukową rozpoczął pod kierunkiem profesora Andrása Somosa. Na podstawie pracy doktorskiej z 1962 r. dotyczącej inwentaryzacji i analizy rejonu produkcji warzyw w Nagykőrös uzyskał tytuł doktora nauk uniwersyteckich.
Jako pierwsze zadanie badawcze podjął się zbadania możliwości uprawy warzyw na ubogich glebach piaszczystych bez użycia nawozów organicznych. Spośród zagadnień technicznych z jego nazwiskiem łączy się wykorzystanie tworzyw sztucznych w ogrodnictwie, opracowanie konstrukcji nośnych różnych obiektów, opracowanie systemów grzewczych, stworzenie różnych typów systemów wietrzenia i nawadniania, opracowanie kilku wariantów podwójnego okrywania, projektowanie typów obiektów ogrzewanych i nieogrzewanych, a także przede wszystkim wprowadzenie metody „kurtyny wodnej”.
Wraz ze współpracownikami wypracował system użytkowania nieogrzewanych obiektów – z przenoszeniem i bez przenoszenia konstrukcji – oraz jedno- i dwucykliczne użytkowanie obiektów ogrzewanych, badał możliwości upraw jesiennych i zimowych pod osłonami. Trwały ślad pozostawił również poprzez wprowadzenie do uprawy nowych odmian i typów odmianowych oraz wdrażanie nowych technologii produkcji.
Jeśli uwzględnimy także dostępne środki finansowe, z pewnością był dotychczas najbardziej skutecznym węgierskim hodowcą papryki. Dowodem tego jest nie tylko liczba uznanych i zgłoszonych odmian i mieszańców (21), ale przede wszystkim ich wartość użytkowa. Nadal najpopularniejsza na Węgrzech papryka biała do uprawy pod osłonami (HRF F1) również potwierdza jego niezwykłe wyczucie przy planowaniu poszczególnych krzyżowań i doborze linii rodzicielskich. Ponadto, między innymi pod jego kierownictwem wyhodowano odmiany Hó F1, Pritavit F1, Kaméleon F1, Velence F1, Titán F1, a także kandydatów na odmiany Bajnok F1 i Kápia F1. Istotny jest również zgromadzony ze współpracownikami materiał hodowlany, który może być gwarancją kontynuacji jego dzieła. Pod jego kierunkiem opracowano także specyficzną metodę produkcji nasion mieszańcowych, objętą ochroną patentową, która stała się podstawą funkcjonowania sektora produkcji nasion mieszańcowych.
Wszechstronność dr. Istvána Túriego najlepiej podkreślały jego badania z zakresu biologii konstytucjonalnej. To on wprowadził pojęcia wolnego, średniego i szybkiego typu wzrostu, określił warunki ich kształtowania się oraz możliwości ich zmiany. Bardzo wcześnie potrafił rozpoznać zmiany zachodzące w rozwoju roślin. Proponowane przez niego w takich sytuacjach modyfikacje technologii w przeważającej większości przypadków znajdowały później potwierdzenie. Pan docent Túri prowadził zajęcia ze studentami uniwersyteckimi oraz ogrodnikami-praktykami, a jego sposób wykładania był najczęściej bardzo obrazowy, przeplatany humorem i niezwykle porywający.
Organizacja równoczesnego doradztwa specjalistycznego również wiąże się z jego nazwiskiem. Już pod koniec lat 60. i na początku lat 70. prowadził kursy w Soroksár. Zorganizował wiele wystaw na Uniwersytecie Ogrodniczym. Do ważniejszych należały wystawy połączone z konferencjami poświęconymi uprawie papryki, melonów i ogórków. Targi nasion, których był pomysłodawcą, organizujemy od 1981 r. co roku, ku pełnemu zadowoleniu producentów warzyw i firm zajmujących się handlem materiałem siewnym.
Jego działalność publicystyczną cechowało dążenie do przystępności, opisywanie i przekazywanie praktycznych umiejętności. Opublikował ponad sto artykułów popularyzatorskich, głównie na łamach czasopisma „Kertészet és Szőlészet”. Dużą popularnością cieszyły się także jego książki poświęcone uprawie pod osłonami. „Uprawa ogrodnicza pod folią” („Kertészet fólia alatt”, współautor: Béla Fodor) była pierwszą książką rolniczą, z której sprzedano ponad sto tysięcy egzemplarzy. Została nagrodzona nagrodą jakościową, z której – podobnie jak z otrzymanego za swoją pracę Orderu Zasługi Pracy – był zawsze dumny.
W ostatnich 10–15 latach jego teksty cechował również ton filozoficzny. Przykładem są jego książki „Növényalkat (lehetőség és korlát a hozam növelésére)” – o konstytucji roślin jako możliwości i ograniczeniu wzrostu plonów – oraz „Az élet korlátai”, w której podsumował ludzkie aspekty biologii konstytucjonalnej. Rozpoczął również pisanie książki wyruszającej w świat ducha, w świat bogów. Dużo o niej opowiadał, bardzo chciał ją ukończyć, ale nie zdążył. Gdy pytano go o jego dorobek naukowy i publikacyjny, najczęściej odpowiadał: „Nie lekceważę liczby książek, nowych odmian, patentów, odznaczeń i stopni naukowych, ale nie uważam ich za najważniejsze, dlatego nie zajmuję się liczbami. W naszej branży spośród nich oraz poza nimi ważna jest dla mnie tylko taka działalność, która posuwa sprawę ogrodnictwa naprzód”.
W swojej działalności organizacyjnej potrzebował wytrwałości, czasem wręcz upartej nieustępliwości – bez tego nie byłby w stanie stworzyć pola doświadczalnego Katedry Uprawy Warzyw. W Doświadczalnym Zakładzie w Soroksár po dziś dzień liczne budynki, obiekty i tunele foliowe świadczą o jego niesłabnącej pracy organizacyjnej, nieustannym poszukiwaniu nowości i niezwykłej pomysłowości.
Bardzo wiele uwagi poświęcał podległym mu niegdyś, licznie zatrudnionym pracownikom. Za istotne dla pracy na wysokim poziomie uważał kilka wymogów: wyjaśnić, kazać zapisać, dopytać, wykonać, skontrolować. Nie znosił lekceważenia obowiązków, obojętności i lenistwa, cenił natomiast umiejętność podejmowania wysiłku, ukierunkowaną, tworzącą wartość pracę. Szacunkiem darzył także tych współpracowników i kolegów, którzy potrafili dostrzec nowość i popierali ją, nawet jeśli to nie oni pierwsi ją zauważyli.
Wspominał nieraz, że gdyby wszedł w posiadanie wszechmocnej różdżki, zrobiłby co najmniej trzy rzeczy: na tydzień zlikwidowałby obiekty do uprawy z okryciem z tworzyw sztucznych, aby w ten sposób pokazać ich ważną rolę w codziennej sałatce warzywno-owocowej oraz w wykorzystaniu roślin ozdobnych; przedstawiłby te możliwości związane z przestrzeniami zamkniętymi, których dotychczas jeszcze nie wykorzystaliśmy; „i nie na tydzień, lecz na zawsze zlikwidowałbym chorobę mistrzowsko sformułowanego, pięknie brzmiącego, lecz nic nie znaczącego pustosłowia” – mówił.
Błędy i pomyłki – jak każdy – również miał. Wtedy mawiał: „Żadne z nas nie jest aniołem”. Te większe i mniejsze potknięcia i pomyłki potrafił wybaczyć także swoim współpracownikom, o ile nie dopatrzył się w nich złej woli lub działania umyślnego.
Przechodząc na emeryturę, nie organizował bankietów ani uroczystości, pożegnał się kilkoma słowami, a jego ostatnie zdanie brzmiało zapewne: „Chciałbym jeszcze przez długi czas służyć sprawie ogrodnictwa!”.
Niestety to jego życzenie nie mogło spełnić się w pełni. Pozostaje z nami już tylko w swoich odmianach, w swoich tekstach i w swoim duchowym dziedzictwie.
Gyúrós János